DE TIJD
filmstill reis Moskou<->Vladiwostok->/ Japan / super 8 camera
De Tijd
In 1981 componeerde Louis Andriessen zijn meesterwerk De Tijd.
De hartslag in handen gegeven van de componist?
In 2002 vroeg Betsy Torenbos of ze op deze compositie een choreografie mocht maken.
Louis gaf zijn zegen. Er ontstond een dans en choreografie in multimediale context met orkest (2005 & 2006, Dag in de Branding / KonCon).
Tijd voor een heropvoering met orkest én met dans/choreografie in Japan? Het was het laatste gesprek wat Betsy voerde met Louis, vlakvoor hij ziek werd in 2019. De Tijd is namelijk geïnspireerd op Japanse gakaku, 11e eeuwse hofmuziek. De oudste genoteerde muziek te wereld.
De documentaire De Tijd van Louis Andriessen
De centrale figuur in de documentaire, die uitkomt in 2027, De Tijd van Louis Andriessen is natuurlijk Louis Andriessen. Zijn persoonlijke leven liep nauw samen met zijn leven als componist: hij leefde voor de muziek en de liefde. Zelf zei hij vaak bescheiden: “Ik kan niets anders.” In de film ontrafelen jonge generaties de geheimen van deze meester componist. Wat betekent zijn werk voor hen? Wat leren we over de mens achter de muziek?
Via de diepgaande diepgaande gesprekken in 2024 en 2025 ontstond een rijk en toegankelijk portret van een artistiek tijdperk dat internationale invloed had en nog steeds heeft. Door de intieme vorm van audio en de een-op-een gesprekken ontstond een diepgang die in geschreven bronnen zelden wordt bereikt. Vandaar dat we besloten ook podcasts te ontwikkelen naast de documentaire.
Jongere generaties reflecteren in de documentaire en podcasts op hoe Andriessen hen gevormd heeft en hoe zijn ideeën vandaag nog weergalmen over de hele wereld in nieuwe muziek en interdisciplinair werk.
De diversiteit aan perspectieven — componisten, musici, choreografen, filmmakers, dirigenten — maakt het tijdsbeeld meerstemmig en gelaagd. Zijn leven stond in het teken van het makerschap met grote openheid en nieuwsgierigheid naar de wereld om hem heen. We ontdekken de mens achter het meesterwerk: rebels, liefdevol, nieuwsgierig en compromisloos.
De Tijd, Grand Theatre, Groningen, 28-05-2005, CD
Film: Betsy Torenbos & Treva Wurmfeld, camera: Tarek
https://vimeo.com/1070776417
De Tijd, Festival in de Branding, The Hague, 02-12-2006, met live orkest van Koninklijk Conservatorium - dirigent Clark Rundell
https://www.dagindebranding.nl/programma-item/2-12-2006-clark-rundell-dirigent-4851/
filmstill reis Moskou<->Vladiwostok->/ Japan / super 8 camera
De Tijd van Louis Andriessen (1981)
*quis tenebit illud et figet illud, ut paululum stet, et paululum rapiat splendorum semper stantis aeternitatis
Wie zal het( hart) vasthouden en het bevestigen opdat het even stil kan staan en even de glans kan grijpen van de altijd stilstaande eeuwigheid
Andriessen voltooide de compositie De Tijd in 1981 op basis van teksten van Augustinus. Andere inspiratiebronnen waren de gagaku en Hendrik Andriessen. Het stuk werd opgedragen aan zijn toenmalige geliefde Josine van Droffelaar.
Het was de derde in een trilogie van ware mastodonten: De Staat (1976) op tekst van Plato en Mausoleum (1979) op tekst van Bakoenin. Drie werken die zich niet alleen in lengte groots manifesteren en om een omvangrijke, onconventionele bezetting vragen, maar die ook ambitieuze onderwerpen aansnijden. Het was juist de thematiek van De Tijd die Andriessen veel hoofdbrekens bezorgde: wat is tijd? De aanleiding voor het stuk stond hem duidelijk voor ogen: 'een unieke ervaring die me het gevoel gaf dat de tijd opgehouden had te bestaan, het gevoel van een eeuwigdurend ogenblik. Het was meer dan een volmaakte kalmte, het was een euforie die zo sterk was dat ik later besloot daar een stuk over te maken', zo vertelde Andriessen ooit in een interview met zijn vriend en collega Elmer Schönberger.
De tijd van Louis Andriessen (2027)
Documentaire en podcasts
Betsy Torenbos en co-regisseur Bianca van Riemsdijk zijn verantwoordelijk voor deze documentaire en podcasts i.s.m. Interakt.
De invloed van de muziek van Louis Andriessen (1939-2021) is ver over onze landsgrenzen gegaan. Nu hij gestorven is, willen we jonge generaties met zijn werk in contact brengen. Eind 2019 sprak Betsy Torenbos met Louis over Japan en zijn compositie De Tijd (1981), geïnspireerd op de eeuwenoude muziektraditie Gagaku. Tijd voor een nieuwe kennismaking van dit stuk met jongere generaties musici en componisten.
Louis reisde met Jeanette Yanikian (Louis leefde meer dan 50 jaar samen met Jeanette Yanikian in Amsterdam. Ze was zijn grote liefde, criticus en muse. Ze liggen samen begraven op Zorgvlied in Amsterdam.) in 1970 naar Japan voor de wereldtentoonstelling. Hij kwam in contact met Toru Takemitsu, de 11e eeuwse gagaku, de zentuin Ryoanji, Noh theater en kabuki. In het jaar 2000 werd eenmalig De Tijd uitgevoerd in Tokyo Opera City. Louis was uitgenodigd als jurylid voor Composium 2000, voorgedragen door Luciano Berio.
Toru Takemitsu Composition Award
De Toru Takemitsu Composition Award is een internationale competitie voor jonge componisten, opgericht in 1997 door de Tokyo Opera City Cultural Foundation om vernieuwende orkestmuziek te stimuleren en de nalatenschap te eren van de Japanse componist Tōru Takemitsu, de eerste artistiek directeur van de prijs. Geleid door Takemitsu’s principes van “Prayer, Hope and Peace” en “Window to the Future” moedigt de prijs opkomend talent wereldwijd aan om nieuwe werken te creëren die bijdragen aan de hedendaagse muziekcultuur.
Geselecteerde composities ontvangen première-uitvoeringen, opnamen en kansen op internationale zichtbaarheid, waarmee traditionele en moderne muzikale expressies met elkaar worden verbonden en Takemitsu’s visie op muziek als een kracht voor hoop en vernieuwing wordt voortgezet.
https://grokipedia.com/page/toru_takemitsu_composition_award
Ontwikkeling en veranderingen
Na de eerste cyclus van 1997 tot 1999, waarin Toru Takemitsu persoonlijk de juryleden selecteerde, ging de prijs een tweede cyclus in (2000–2002) met juryleden die werden aanbevolen door hun voorgangers: Louis Andriessen in 2000, Oliver Knussen in 2001 en Joji Yuasa in 2002. In deze periode werden ook adviespanels geïntroduceerd om het proces te ondersteunen, waarmee de basis werd gelegd voor latere uitbreidingen.
Nederland Koninklijk Conservatorium voorjaar 2026
25 februari 2026 gefilmde workshop
Samenwerking met Koninklijk Conservatorium Den Haag. Acht studenten gaan onder leiding van Renee Jonker de partituren van Hoketus en De Tijd onderzoeken.
2 maart 2026 gefilmde workshop
Samenwerking met Koninklijk Conservatorium Den Haag. Acht studenten gaan onder leiding van Diderik Wagenaar en Martijn Padding de partituur van De Tijd onderzoeken.
Tijd voor een nieuwe multidisciplinaire opvoering in Nederland en Japan?
We reizen eind 2026 naar Japan voor de laatste opnames van de documentaire.
Gagaku studenten aan Kunitachi College of Music zullen met het werk van Andriessen uit 1981 in aanraking komen.
Louis zijn generositeit en genialiteit is een boodschap voor de jeugd van nu; samenwerken, openheid, democratisering, discipline, rebelsheid en heel veel liefde. "Alles wat je moet doen om jezelf te leren kennen is goed", dat waren Louis zijn woorden.
Tijdens deze reis, in de documentaire De tijd van Louis Andriessen leren we ook de man achter de muziek kennen.
Interviews
Interviews door Betsy Torenbos in 2024 en 2025: Beppie Blankert, Oscar Bettison, Gerard Bouwhuis, Hans Dagelet, David Dramm, Nora Fischer, Paul Gallis, Monica Germino, Frits van den Haspel, Heleen Hulst, Rozalie Hirs, Govert Jurriaanse, Renee Jonker, Manoj Kamps, Matthias Kassel, Yiannis Kiriakidis, Claron Mac Fadden, Frank van Merwijk, Kate Moore, Tomoko Mukaiyama, Henk van der Meulen, Seung-Won Oh, Martijn Padding, Jan Panis, Gon Brinkman-Strazza, Patricio Wang, Clark Rundell, Frank Scheffer, Elmer Schönberger, Ernestine Stoop, Betsy Torenbos (door Bianca van Riemsdijk), Calliopi Tsupaki, Max van Platen, Diderik Wagenaar, Patricio Wang, Cristina Zavaloni, Mirjam Zegers, Bob, Zimmerman en Heidrun Ziems.
*Verwerking naar podcasts in 2026.
Met dank aan Claire Pijman, Carolijn Borgdorff (Moondocs), Stichting Jaap Harten Fonds, Sacher Stichting Basel, Boosey & Hawkes, Clark Rundell, Yannis Kyriakides, Noriko Koide, Marc van Roon, Taka Ozawa en Toshiya Watanabe, Kamei Tomoko. Koninklijk Conservatorium (Renee Jonker en Martijn Padding) Den Haag voor de samenwerking tot zover.
Louis Andriessen Platform
Copyright 2026 Stichting Be-wonder